Yapay Zeka Kullanım Verileri: Şirketler Ne Saklıyor?

Veriler kim tarafından toplanıyor, kim tarafından yayımlanıyor?

Anthropic ve OpenAI, ChatGPT ile Claude'un nasıl kullanıldığını düzenli olarak raporluyor; ne var ki bu raporların hangi veriyi kapsadığı, hangi veriyi dışarıda bıraktığı uzun süredir tartışma konusu. Stanford Güvenilir Yapay Zeka Araştırmaları Laboratuvarı'ndan (STAIR Lab) doktora araştırmacısı Anka Reuel, mevcut durumu şöyle özetliyor: Bu verileri bağımsız biçimde doğrulayacak herhangi bir kaynak bulunmuyor.

Reuel'in ortak yürütücülüğünü üstlendiği AI Observatory projesi tam bu boşluğu doldurmayı hedefliyor. Platform, kullanıcıların rızasıyla toplanan ve yedi farklı veri setinden derlenen gerçek yapay zeka konuşmalarını bir araya getirip analiz ediyor. Amaç; araştırmacıların ve politika yapıcıların üretken yapay zekanın gerçekte nasıl kullanıldığını değerlendirebileceği bağımsız bir referans noktası oluşturmak.

AI Observatory iş kullanımı hakkında ne söylüyor?

Anthropic'in Ekonomik Endeksi, yapay zeka kullanım araştırmalarında en sık atıfta bulunulan kaynakların başında geliyor. Ancak adından da anlaşıldığı üzere bu endeks, yalnızca iş ve verimlilik odaklı konuşmaları kapsıyor; diğerleri filtreleniyor. AI Observatory araştırmacıları Anthropic'in metodolojisini kendi veri setlerine uyguladığında, tüm konuşmaların yaklaşık yarısının —yaklaşık yüzde 48'inin— bu filtreye takılarak dışarıda kaldığını saptadı.

Dışarıda kalan bu konuşmalar incelendiğinde tablo oldukça farklılaşıyor: Sağlık ve ilişki konuları, Anthropic'in analizindeki oranın belirgin biçimde üzerinde çıkıyor. Taciz ve nefret içerikli etkileşimler ile yetişkin içerik kategorileri de şirketin raporlarında görünenden çok daha yüksek oranlarda karşımıza çıkıyor. OpenAI'ın ChatGPT üzerine yayımladığı raporda da tüketici kullanımının yalnızca yüzde 30'unun işle ilgili olduğu belirtiliyor; bu da tablo hakkında benzer soru işaretleri doğuruyor.

University of Texas at Austin'dan araştırmacı David Widder, AI Observatory'nin asıl katkısının konuları ayrı raporlara dağıtmak yerine kuşbakışı bir analiz sunması olduğunu vurguluyor: Bu bütünsel bakış açısı olmadan farklı kullanım pratiklerini tutarlı biçimde karşılaştırmak güçleşiyor.

Türkiye'deki sosyal medya ve pazarlama profesyonelleri için ne anlama geliyor?

Türkiye'de dijital pazarlama ajansları, marka hesapları ve bağımsız içerik üreticileri ChatGPT'yi başta metin yazarlığı olmak üzere sosyal medya takvimi oluşturma ve müşteri destek şablonları hazırlama gibi iş odaklı görevler için kullanıyor. Ancak bu tablonun yalnızca bir bölümünü temsil ettiği artık daha net görünüyor.

Pratik karşılığını şöyle kuralım: Bir marka, yapay zeka araçlarını kullanıcı etkileşimi stratejisinin merkezine yerleştirirken yalnızca şirket raporlarındaki iş kullanımı verilerine dayanıyorsa, hedef kitlesinin aynı araçlarla ne tür etkileşimler kurduğunu gözden kaçırıyor olabilir. Kişisel destek arayışı, duygusal içerik veya ilişki odaklı sohbet gibi kategorilerin gerçek kullanım içindeki payı sanılandan büyükse, içerik stratejilerinin de buna göre güncellenmesi gerekebilir. Üstelik KVKK perspektifinden bakıldığında, yapay zeka araçlarına yönelik bağımsız denetim mekanizmalarının yokluğu yalnızca araştırmacılar için değil, kullanıcı verisi işleyen her ölçekteki Türk şirketi için de doğrudan bir mevzuat risk alanı oluşturuyor.

Bağımsız doğrulama neden bu kadar önemli?

Şirketlerin yayımladığı kullanım raporları kamuoyunu ve düzenleyicileri bilgilendiriyor; yapay zeka politikası bu verilere dayanarak şekilleniyor. Eğer bu raporlar sistematik olarak belirli kullanım kategorilerini dışarıda bırakıyorsa, hem risk değerlendirmeleri hem de fayda analizleri eksik bir zemin üzerinde kuruluyor demektir. AI Observatory gibi bağımsız platformların varlığı bu açıdan önemli; ancak bu projenin sürdürülebilirliği ve erişim genişliği henüz netlik kazanmış değil.

Alternatif bir perspektiften bakmak gerekirse: Şirketlerin belirli kategorileri öne çıkarmak için metodoloji seçmesi zorunlu olarak manipülatif bir niyet taşımaz; her araştırma sorusu kendi kapsamını belirler. Asıl sorun, bu seçimlerin yeterince şeffaf biçimde sunulmaması ve kamuoyunun çoğunlukla tek veri kaynağıyla yetinmek durumunda kalmasıdır.

Ne yapabilirsiniz? Yapay zeka araçlarına dayanan bir içerik veya pazarlama stratejisi kuruyorsanız, şirket raporlarını referans alırken metodoloji notlarını da okuyun: Hangi konuşma kategorileri kapsam dışında bırakılmış? Bağımsız akademik kaynaklara —AI Observatory gibi platformlara— belirli aralıklarla göz atmayı alışkanlık haline getirin. Bu, hem strateji kararlarınızı daha sağlam bir zemine oturtmanızı hem de henüz netleşmemiş bir düzenleyici ortamda öngörülü kalmanızı sağlar.